1) UGR là gì?

UGR (Unified Glare Rating) là chỉ số đánh giá mức độ “chói gây khó chịu” (discomfort glare) trong chiếu sáng nội thất. Nói nôm na: UGR càng cao thì càng dễ gây cảm giác chói, khó chịu, nhức mắt dù bạn vẫn nhìn thấy đồ vật rõ ràng.

Điểm quan trọng: UGR tập trung vào discomfort glare (chói gây khó chịu) – kiểu “mắt không thích”, “ngồi lâu mệt”, “nhìn lên thấy gắt”. Nó khác với kiểu lóa đến mức “không thấy gì” (disability glare) trong một số tình huống đặc thù.

2) UGR đến từ đâu? Có đáng tin không?

UGR được CIE (Ủy ban Chiếu sáng Quốc tế) đưa ra thành một hệ thống đánh giá thực dụng cho nội thất. CIE mô tả rằng công thức UGR kết hợp các mô hình trước đó và có xét Guth position index để tính yếu tố vị trí của đèn trong tầm nhìn người quan sát.

Nếu bạn cần một “neo” để tin: UGR không phải do một hãng đèn tự chế, mà là một phương pháp chuẩn hóa (CIE) và được dùng rộng rãi trong thiết kế/tiêu chuẩn nội thất.

3) Thang UGR: bao nhiêu là chói?

Theo kiến thức DIALux (một hệ sinh thái phần mềm chiếu sáng rất phổ biến), UGR nằm trong khoảng 10 đến 30:

• UGR ~10: gần như không chói

• UGR ~30: chói khó chịu “không thể chấp nhận”

Các mốc thường dùng theo bước “nhận biết rõ” là: 13 – 16 – 19 – 22 – 25 – 28.

Ý nghĩa “đời thường” của từng mốc (để người dùng dễ hình dung)

Một số tài liệu kỹ thuật diễn giải mức cảm nhận theo ngưỡng như:

• ≤10: gần như không nhận ra chói

• ≤13: vừa đủ nhận ra

• ≤16: thấy chói rõ

• ≤19: “vừa chấp nhận”

• ≤22: bắt đầu không chấp nhận

• ≤25/≤28: khó chịu – rất khó chịu

Mình thích cách hiểu này vì nó đúng trải nghiệm: UGR không phải “đạt là hết chói”, mà là “khả năng chói khiến người ta khó chịu đến mức nào”.

4) UGR 19 có nghĩa là gì? Có phải “không chói”?

Đây là chỗ nhiều người hiểu nhầm.

Một bài phân tích của DIAL (đơn vị rất có tiếng trong ngành) có nêu diễn giải mang tính thống kê:
UGR 19 có thể hiểu là khoảng 65% người quan sát “không thực sự cảm thấy bị làm phiền”, và ngược lại vẫn có khoảng 35% cảm thấy bị chói.

Vậy nên:

• UGR 19 không đồng nghĩa “hết chói”

• Nó giống một mức đa số thấy ổn, phù hợp cho môi trường làm việc/đọc–viết, nhưng vẫn có người nhạy cảm thấy khó chịu (đặc biệt người hay mỏi mắt, làm việc lâu, hoặc bố trí sai).

5) Công thức UGR: vì sao không thể xem UGR là “một con số cố định”?

UGR được tính theo một công thức dạng log, với các thành phần chính là độ chói của đèn, “kích thước nhìn thấy” của vùng phát sáng, vị trí đèn trong hướng nhìn, và độ chói nền. (DIALux mô tả rõ các biến như ω – solid angle, p – Guth position index.)

Điều người dùng cần rút ra từ công thức không phải để… ngồi bấm máy tính, mà để hiểu bản chất:

UGR thay đổi theo 4 thứ rất “đời”

1. Bạn đứng/ngồi ở đâu và nhìn hướng nào
   UGR có xét vị trí người quan sát và hướng nhìn (đèn ở đúng trục nhìn → dễ chói hơn).

2. Đèn sáng gắt tới mức nào theo hướng nhìn (luminance, cd/m²)
   Không phải lumen tổng, mà là “độ chói bề mặt phát sáng” trong mắt bạn. LED âm trần nhiều loại nhìn lên thấy chip/nguồn sáng “đậm đặc” → độ chói rất cao → dễ chói.

3. Bạn nhìn thấy phần phát sáng to hay nhỏ (solid angle ω)
   Đèn càng gần, càng lớn, càng lộ nguồn sáng → ω càng lớn → cảm giác chói tăng.

4. Nền phòng (tường/trần) tối hay sáng (Lb)
   Nền tối làm tương phản mạnh → chói tăng. Nền sáng, ánh sáng đều → thường dễ chịu hơn.

6) Giới hạn UGR theo tiêu chuẩn: UGR 16 – 19 – 22 dùng khi nào?

Trong chiếu sáng nơi làm việc trong nhà, tiêu chuẩn EN 12464-1 thường được nhắc tới vì có “ngưỡng” UGR theo công năng. Nhiều tài liệu kỹ thuật tóm lại như sau:

• UGR < 16: công việc thị giác đòi hỏi cao (ví dụ vẽ kỹ thuật)

• UGR < 19: văn phòng, làm việc với máy tính, đọc–viết (mức phổ biến nhất)

• UGR < 22: khu vực đơn giản hơn như lễ tân, công việc ít đòi hỏi hơn

• Các bậc 16–19–22–25–28 cũng được nhắc là “chuỗi bước” của UGR trong diễn giải tiêu chuẩn/ứng dụng

Áp vào nhà ở: mình dùng ngưỡng nào?

Nhà ở không bắt buộc theo EN 12464-1, nhưng nếu bạn muốn “thực dụng”:

• Bàn làm việc/bàn học: ưu tiên UGR ≤ 19

• Phòng khách, bếp: thường UGR ≤ 22 đã dễ chịu (kết hợp bố trí tốt)

• Hành lang: thời gian nhìn ngắn hơn, nhưng vẫn nên tránh đèn “lộ chip” ngay tầm mắt

7) UGR trên datasheet: đọc sao để không bị “dắt mũi”?

Đây là phần mình thấy nhiều người mua đèn LED âm trần hay vấp.

7.1 UGR không phải “một giá trị duy nhất của bộ đèn”

Một bài giải thích kỹ thuật nhấn mạnh: UGR thay đổi theo phòng, bố trí, vị trí quan sát, và bảng UGR (UGR table) thường dựa trên kịch bản phòng tham chiếu; khi bạn áp vào phòng thật, UGR có thể khác.

7.2 Các giả định “ngầm” khi lập bảng UGR

Có tài liệu nêu các giả định thường gặp khi tạo UGR table, ví dụ:

• Mắt người quan sát ở cao khoảng 1,2 m

• Chiều cao lắp đèn so với mắt (H) khoảng 2 m

• Khoảng cách đèn theo bội số của H (ví dụ 1H)

Chỉ cần bạn thay đổi trần cao hơn/thấp hơn, bố trí đèn dày hơn/thưa hơn, hướng nhìn khác… là UGR “đổi tính”.

7.3 Vì sao cùng một hãng – cùng mẫu – nơi thì chói, nơi thì không?

TRILUX cảnh báo khi so sánh UGR giữa nhà sản xuất/giữa thị trường: UGR table có thể dựa trên khoảng cách đèn s khác nhau; có nơi dùng s = 0,25×H, có nơi lại dùng s = 1,0×H và điều này có thể khiến UGR công bố “trông thấp hơn”.

Kết luận kiểu người mua hàng:
Nếu datasheet ghi “UGR ≤ 19”, hãy xem đó là một tín hiệu tốt, nhưng vẫn phải xét thiết kế chống chói và bố trí thực tế.

8) Vì sao đèn LED âm trần hay gây chói hơn bạn tưởng?

Đèn LED âm trần có lợi thế: gọn, thẩm mỹ, ánh sáng tập trung. Nhưng nó cũng có rủi ro:

• Nhiều mẫu dùng LED công suất cao trong diện tích phát sáng nhỏ → độ chói (cd/m²) rất cao

• Nếu mặt đèn phẳng và lộ nguồn sáng, bạn nhìn lên sẽ thấy “điểm sáng gắt”

• Với góc làm việc có màn hình, chỉ cần đèn nằm trong vùng nhìn lên/ngoái là bạn thấy “cấn”

Và đó là lý do khi chọn downlight, mình luôn xem UGR như một “cột mốc an toàn thị giác”, đặc biệt cho phòng làm việc.

9) Checklist chọn đèn LED âm trần chống chói (tập trung UGR)

Dưới đây là checklist mình dùng khi đi mua/đọc catalogue. Mục tiêu là: giảm khả năng nhìn trực diện vào vùng phát sáng, giảm độ chói trong mắt.

9.1 Ưu tiên thiết kế “deep recessed” (nguồn sáng thụt sâu)

Bạn sẽ thấy có hai kiểu:

• Kiểu A: mặt sáng “phẳng” ngang trần → nhìn lên dễ thấy gắt

• Kiểu B: nguồn sáng thụt vào trong, có vành/chóa → nhìn lên “dịu” hơn

Với mình, kiểu B thường cho cảm giác dễ chịu hơn rõ rệt, nhất là hành lang và khu vực hay đi lại.

9.2 Có phụ kiện chống chói: baffle / louver / honeycomb

Các dạng “tổ ong/lưới” hay baffle giúp cắt bớt góc nhìn vào nguồn sáng → giảm chói trong thực tế (tác động vào phần “bạn thấy gì trong mắt”).

9.3 Đừng chỉ nhìn lumen và watt

Hai đèn cùng lumen, nhưng:

• đèn nào làm bạn nhìn thấy “mặt phát sáng gắt” hơn → dễ chói hơn

• đèn nào có quang học tốt (che nguồn sáng) → dễ chịu hơn

UGR giúp bạn “đánh vào đúng nỗi đau”.

9.4 Nếu có thể: xin file IES/LDT và mô phỏng (DIALux/AGi32)

AGi32 cũng nhấn mạnh UGR có thể tính theo bố trí cụ thể; và họ nêu thêm một điểm thú vị:
1 đơn vị UGR có thể coi là “bước thay đổi nhỏ nhất có thể nhận ra”, còn 3 đơn vị UGR tương ứng một “bước chấp nhận” trong tiêu chí chói.
=> Nghĩa là chênh UGR 19 vs 22 không hề nhỏ về cảm nhận.

10) Bố trí đèn âm trần để giảm chói: mẹo “rẻ nhưng hiệu quả”

Ngay cả khi bạn đã mua đèn “UGR đẹp”, bố trí sai vẫn chói. Đây là 6 mẹo mình rút ra:

1. Tránh đặt đèn ngay trên trục nhìn khi ngồi làm việc
   Đèn nằm đúng hướng ngước mắt lên là dễ gây “cấn” nhất.

2. Đèn cho bàn làm việc: ưu tiên UGR ≤ 19 và dùng ánh sáng đều
   Nếu bạn chỉ dùng 1 downlight chiếu thẳng bàn, độ tương phản cao sẽ dễ chói hơn.

3. Tăng độ sáng nền một cách thông minh
   Tường/trần sáng màu, thêm ánh sáng gián tiếp nhẹ giúp giảm tương phản nền–đèn (liên quan biến “Lb”).

4. Dùng dimmer/điều chỉnh công suất theo thời điểm
   Buổi tối giảm công suất thường giúp “êm mắt” ngay.

5. Không dồn đèn quá dày ở khu vực hay nhìn lên
   Mật độ điểm sáng dày đặc dễ tạo cảm giác “lấp lánh gắt”.

6. Chọn góc chiếu hợp lý
   Góc quá rộng đôi khi làm bạn thấy nguồn sáng trực diện ở nhiều vị trí; góc quá hẹp lại tạo vùng sáng tối rõ. Cân bằng theo không gian.

11) FAQ – Hỏi nhanh đáp gọn (micro semantic)

UGR 19 có phải không chói?
Không. DIAL có diễn giải thống kê rằng UGR 19 nghĩa là khoảng 65% “không thực sự bị làm phiền”, vẫn có khoảng 35% thấy khó chịu.

UGR càng thấp càng tốt đúng không?
Về chống chói thì đúng, nhưng đôi khi để giảm UGR phải thay quang học/góc chiếu hoặc tăng số lượng đèn để đủ sáng. Cần cân bằng giữa “êm mắt” và “đủ – đều”.

UGR có phải là thông số cố định của bộ đèn?
Không hẳn. UGR thay đổi theo phòng, bố trí và vị trí quan sát; bảng UGR thường dựa trên phòng tham chiếu.

Vì sao so UGR giữa các hãng đôi khi “loạn”?
Vì giả định khoảng cách bố trí đèn (s) và các điều kiện lập bảng UGR có thể khác nhau; TRILUX có lưu ý điều này.

EN 12464-1 thường nhắm UGR bao nhiêu?
Các mức hay dùng: UGR <16 (tác vụ khó), UGR <19 (văn phòng/máy tính), UGR <22 (tác vụ đơn giản hơn).

Kết luận: Với đèn LED âm trần, UGR là “thông số cứu mắt” chứ không phải lý thuyết

Nếu bạn chỉ chọn downlight theo “watt – lumen – giá”, bạn có thể gặp cảnh: phòng sáng mà vẫn mệt. UGR giúp bạn đánh giá đúng thứ quan trọng: độ dễ chịu thị giác khi dùng lâu.

• Góc làm việc/bàn học: cố gắng chọn UGR ≤ 19

• Khu sinh hoạt: ưu tiên UGR ≤ 22 + bố trí hợp lý

• Đừng quên: UGR tốt nhưng bố trí sai vẫn chói; UGR vừa phải nhưng bố trí đúng vẫn rất êm.

Click để xem thêm chiết khấu, quà tặng và khuyến mãi của đèn led downlight.